“Ipahandug-handog ang busong pag-ibig
At hanggang may dugo'y ubusing itigis;
kung sa pagtatanggol, buhay ay mapatid,
Ito'y kapalaran at tunay na langit!”
* Pag-ibig sa Tinubuang Lupa*
-andres bonifacio-
Ilang taon na ang nakalipas nang maganap ang isa sa pinakakasukdulang pangyayari sa kasaysayan ng Pilipinas. Nabuhay ang mga katutubo sa gitna ng gulo at naramdaman nila ang kapighatian habang naging tanging saksi sila sa madugong rebolusyon laban sa mga dayuhang mananakop. Dahil sa kadahupan ng buhay noon, namuhay ang mga Pilipino sa kahirapan at may takot sa kanilang kalooban. Takot na siyang kumuha ng kanilang kalayaan para mamuhay ng mapayapa at maayos sa kanilang lupang tinubuan. Ngunit lahat ng paghihikahos at pangamba ay nabahiran ng pag-asa ng may isang taong tumayo para ipaglaban ang karapatang pilit na ikinukubli sa kanila. Dahil sa isang taong ito, napawi ang mga pagdadalawang-isip ng mga katutubo na sumuko na sa labang kanilang naumpishan.
Sa panahon ng pananakop, hindi naging madali para sa mga Pilipinong Rebolusyunista na lumaban at ipagtanggol ang sarili laban sa mga mapaniil na mga mang-aapi. Dinanas nila ang hindi matawarang pagpapasakit at di-makatarungang pagmamalupit sa kanila. Napasailalim ang Pilipinas sa kagustuhan ng mga mananakop pero pilit silang lumaban. Namayani sa buong bansa ang walang tigil na labanan at rebolusyon. Pero hindi dito nagtatapos, mula sa lupon ng mga rebolusyunista ang isang matapang na katipunero ito na nga ang dakilang sa Andres Bonifacio.
Siya ay isinilang noong 1863 sa Tundo, Maynila. Sa kabila ng kahirapan ng kanilang pamilya ay nag-aral siya sa paaralan ngunit maagang nahinto. Bagamat hindi siya nakapagtapos, ay marunong siyang sumulat at bumasa at dalubhasa rin siya sa pagsasalita sa Wikang Kastila. Naulila siya nang maaga sa magulang noong 14 na taong gulang siya. Naging tindero siya ng rattan at pamaypay, nagtrabaho siya bilang clerk, sales agent at warehouseman para matustustusan ang kanilang gastusin sa kanilang pamilya. Siya ang tumayong magulang at haligi ng kanilang pamilya dahi siya ang panganay at ginampanan naman niya ito ng walang pag-aalinlangan. Mahilig siyang humiram ng mga libro at magbasa kasi para sa kanya para rin siyang nag-aaral. Lumaki siya ng mulat sa mga pangayayaring nagaganap sa bansa at nagkaroon ng pagnanais sa kanyang puso na ipagtanggol ang bansa at makamtan ang kalayaan na kanilang hinahangad.
Dahil dito sumapi siya sa La Liga Filipina na itinatag ni Jose Rizal. Ngunit ng mabuwag ang samahang ito, ay napag-isipan niyang bumuo ng panibagong lupon ng mga mamamayang siyang magiging boses at maghimagsik upang makamtan na ang kanilang inaasam-asam na kalayaan at ito'y tinawag nilang KKK (Kataastasang Kagalang-galangang Katipunan ng mga Anak ng Bayan). Siya ang naging puno ng samahang ito at binansagan siyang “Supremo” o “Ama ng Rebolusyon”. Upang mapanatili ang kaligtasan ng samahan ay ipinanatili nila itong sekreto subalit dahil na rin sa pagkasilaw ng isang Pilipino sa karangyaan ay isiniwalat niya ang lihim ng samahan at inilagay ang katipunan at ang buong bayan sa tiyak na kapahamakan. Dahil sa bilis ng mga pangyayari ay hindi nila inaasahang magkaroon ng rebolusyon. Nagpulong-pulong sa Balintawak at kalaunay tumungo sa Pugad Lawin at doo'y naghimagsik. Dito nagsimula ang rebolusyon ng 1896 na naging kauna-unahang rebolusyon sa Asya laban sa mga Europeo. Hindi natin maikakaila na marami siyang nagawa para sa ating bansa. Ngunit namatay siya ng trinaydor sa kamay ng kanyang mga kalahi na siyang kaniyang pinagtatanggol. Masasabi ba nating makatarungan ang kanyang pagkamatay????!!!!
Ibinuwis niya ang kaniyang buhay para sa Pilipino pero ang kapwa niya Pilipino ang siyang kumitil sa kaniyang buhay. Kahit hindi makatarungan ang kaniyang pagkamatay ay nagdulot ito ng pagkamulat ng mga Pilipino na lumaban kahit ang sarili na nilang buhay ang nakataya. Sumibol ang kanilang pagiging nasyonalismo at naisip nila na kailangan na nilang kumilos nang hindi pa mahuli ang lahat.
Para sa amin, kahit namatay siya ay kahit papano ay naipakita niya ang kaniyang pagmamahal sa kaniyang Bayang Sinilangan. Pagmamahal na walang makakatumbas kahit na ang kaniyang buhay. Hindi namin siya malilimutan sa isip at sa diwa dahil siya ay nagsilbing tatak ng pag-asa at kabayanihan na walang pag-aalinlangan at walang hinihinging kapalit sa kaniyang kagitingan.
-ΣΣΣ ἯὶйկṂḍҵṁḁṅ ΣΣΣ
ﭗﺾtigamanﭗﺾ
Linggo, Setyembre 14, 2008
“BUHAY KATUMBAS NG KALAYAAN”
Rebolusyon : tungo sa tagumpay o sa kabiguan?
Hunyo ng taong 1896 nang inutusan ni Andres Bonifacio si Dr. Pio Valenzuela na bisitahin si Jose Rizal sa Dapitan at hingin ang kanyang opinyon ukol sa rebolusyon na maaaring maganap dahil sa kawalan ng pag-asa at pagkabigo ng mga reporma(ito ay naganap nang madakip si Rizal at maitapon sa Dapitan). Sinbi sa kanya ni Rizal na hindi marapat na magsagawa ng isang rebolusyon kapag mayroong kakulangan sa armas sa kadahilanang ang mga Espanyol ay kumpleto sa armas at ang pakikpaglaban sa kanila ay mangangahulugan lamang ng kabiguan.
Nasabi ito ni Rizal dahil naalala niya ang rebolusyon sa Cuba na nabigo dahil sa kakulangan sa armas. Natatakot siyang matalo ang mga Pilipino at tuluyan nang mawalan ng pag-asa sa pagtamo ng kalayaan sa bansa. Sa halip ay sinabi niya na ang pagtutulungan ng mga Pilipino, maging mahirap man o mayaman, ang susi sa tagumpay.
Nagkaroon ng kabiguan sa mga reporma dahil sa kahit na may mga Espanyol na opisyal na namulat sa mga tunay na pangyayari sa Pilipinas dahil sa mga panulat sa Sol ay tinatapatan ito ng mga panulat ng mga prayle sa kanilang sariling diyaryo. Isa pang dahilan ang katotohanan na ang mga grupong naitatag para gumawa ng mga reporma ay nabigo dahil sa kakulangan sa pondo para maisagawa ang kanilang mga plano. Isa pa ay nagkaroon ng selos at pagkainggit ang ilang mga miyembro kaya nagkahiwa-hiwalay at nabuwag ang mga asosasyon.
Ang mga dahilang ito parin ang naging dahilan sa pakabigo ng mga rebolusyon. Ngunit kahit na nabigo ang mga ito ay naging daan naman ito sa pagkamulat ng maramig Pilipino na lumaban, gumawa ng paraan at hindi matakot. Matatapang ang mga Pilipino noon para labanan ang mga mararahas na mga Espanyol at itaya ang kanilang sariling buhay para sa sariling bayan. Ngayon, hindi na mga dayuhan ang nang-aapi at nanloloko kundi an gating mga kapwa Pilipino. Kung may nagawa sila noon ay may magagawa rin tayo ngayon.
Kung ako si Rizal ay parehong sago tang aking ibibigay kay Pio Valenzuela. Magsimula ng isang rebolusyon kung ang lahat ay handa na, hindi para matalo kundi para magtagumpay. At kahit na mabigo paman, hindi sila nawalan ng pag-asa at patuloy parin na naghanap ng daan para matamo ang kanilang mithiin – ang matamo ang kalayaan.
- BAYSAY-
Linggo, Agosto 17, 2008
Reproductive health bill 2008- -Ano nga ba ang pakinabang?? Tama ba ang nilalaman?? -
Ang pagsasabatas ng wastong kaalaman sa kalusugan at ng pagpaplano ng pamilya ay matagal nang kinokontra ng Simbahang Katoliko. Pero kahit hindi sang-ayon ang simbahan ay sinasabi ng “Committee on appropriations chairman Rep. “Edcel C. Lagman (1st district, Albay) na isinusulong ng kanyang komiti at ng komiti para sa kalusugan, populasyon at pampamilyang relasyon(committee on health, population and family relations) at sinusuportahan ng animnapu’t pitong konggresista.
Nakapaloob sa isinusulong na batas na ito na dapat magkaroon ang mga taong nasa tamang edad ng tamang edukasyon ukol sa pagplano ng pamilya o “reproductive health”; kasama na rito ang tamang paggamit ng mga tinatawag na “contraceptives” na binibili ng mga ospital; ang gobyerno ay dapat magtanggap sa trabaho ng mga magpapanaganak na ang bilang ay isa sa bawat isang daan at limampung nanganganak sa isang taon; dapat ring malaman kung ilan ang mga namamatay sa panganganak.
Ang simbahang katoliko ay hindi sang-ayon sa batas na ito sapagkat para sa kanila ay isa lang itong paraang upang gawing legal ang sinasabing pagpapalaglag ng mga sanggol. Pero kahit ganito raw ay sinasabi naman ng mga nagsulat ng batas na ito ay hindi naman pinapayagan ang pagpapalaglag.
Para sa amin tama naman ang mga sinasabi sa isinusulong na batas na ito sapagkat ang natural na paraan ay hindi sapat upang pigilan ang dami ng taong nabubuntis. Hindi lahat ng babae ay pare pareho kaya maliban sa tinatawag na “abstinence” ang ibang paraan na natural tulad ng pagbibiliang sa kalendaryo kung kalian sinasabing hindi “fertile” ang isang babae ay maaring hindi maging epektibo sapagkat mahirap ito matantiya. Hindi naman pwedeng ipilit sa mga tao ang “abstinence” sapagkat hindi natin nababantayan ang bawat kilos nila. Ang maari na lamang gawin ay ang pagpagamit sa kanila ng mga kiontraseptibo upang mabawasan ang mga pagkakataon na may mabuntis.
Ligtas rin naman ang paggamit ng mga “contraceptives” ayon sa mga doctor. Ang mga kontraseptibong ito ay ang mga tinatawag na “pills”, “condom”, “IUD” at iba pa. ligtas raw ang paggamit ng mga ito tulad ng “pills” sapagkat maliban sa pagpigil sa pagigilng “fertile” ay marami pang ibang benepisyo ang makukuha ng babae tulad ng pagganda ng kutis. Pero kahit na hindi masamang gamitin ang mga ito ay dapat muna kumonsulta sa mga doctor nila ang mga babae upang malaman kung hiyang ang kanilang katawan sa ganitong mga gamot.
Praktikal lamang ang paggamit ng mga bagay na ito na nakasaad sa batas. Malaki ang maitutulong ng wastong pagpaplanong ito lalo na sa mga pamilya kung saan ang mga magulang ay konti lamang ang mga suweldo. Kung konti lamang ang kanilang mga anak ay mas mabibigyan nila ito ng magandang kinabukasan at mas masaganang pamumuhay. Kung marami nanam ang anak at konti lamang ang kinikita bawat buwan ay mas lalo silang maghihirap at mahihirapan silang maghanap ng makakain. Hindi tulad na kung kokonti lang ang anak ay mas malaki ang pagkakataong mapag-aral pa sila sa magagandang paaralan at maging maunlad na mamamayan ng ating bansa at malaki ang kanyang maitutulong bilang isang importanteng bahagi ng lipunan sa kinabukasan.
Maliban sa mga magagandang maidudulot nito sa mga pamilya, malaki rin ang maitutulong nito sa populasyon ng bansa. Kung liliit ang dami ng mga babaeng nanganganak ay mas liliit rin ang populasyon at hindi na tayo masisikipan sa ating bansa. Hindi na masyadong magkukulang sa mga likas na yaman sapagkat magkakaroon na ng mas malaking sukat ng lupa na mapagtataniman. Dahil dito baka mas gumanda ang ating ekonomiya.
Kahit na mabuti ang hangad ng simbahan sa kanilang pagtutol sa batas na ito ay may mga bagay rin naman na dapat nating isaalang-alang. Dapat tayong maging praktikal at isipin ang kalagayan ng bawat pamilya at ng ating bansa ngayon. Kung aasa lamang tayo sa mga natural na pamamaraan ay hindi tayo makakasiguro sa ating kalagayan. Hindi naman natin pwedeng pagsabihan ang lahat ng tao sa bawat sulok ng ating bansa at hindi natin silang lahat pwedeng pilitin o diktahan ang bawat kilos. Ang dapat na lamang gawin ay siguraduhin na ano man ang mangyari sa mga tao ay panatilihin silang ligtas.
-_HiYuM_-;)
Oo o Hindi?
Nagugulumihanan ako nang hapong iyon nang kami ay tanungin ng aming guro ng ganito, “Magagawa ba ninyong ipagpalit ang kinagisnan niyong buhay ngayon para maranasan ang klase ng buhay noong mga panahon ng mga kastila?”. Maraming bagay ang sumagi sa aking isipan.
Ang una kong sinagot ay “OO”. Kung mabibigyan man ako ng pagkakataong maranasan ang buhay noon, bakit hindi di’ba? Maaaring matuto pa ako ng mas maraming Espanyol na salita,hindi lang puro uno,dos,tres. Makapagsusuot pa ako ng mga magagarang kasuotan na hindi lang basta-basta katulad ng isang telang pinunit-punit para gawing “shorts”. Makakasakay rin ako sa mga de-kabayong kalesa na hindi nababahala sa maiitim na usok na ibinubuga ng mga dyip ngayon at ikinatatakot ng mga nagdadalaga at nagbibinata dahil sa tutubuan raw sila ng tagihawat dahil sa alikabok. Kung “time-machine” man ang gagamitin ay magdadala pa ako ng camera para manguha ng litrato kasama ang mga gwardiya sibil para maging “souvenir”.
Sa unang malas ay kataka-takang may taong nais pang bumalik sa nakaraan lalo na sa panahon ng mga Espanyol. Katakut-takot na mga kaganapan ang pumapasok sa aking isipan . Ngunit kung ang mga taga-unang panahon ang tatanungin, batid kong mas gugustuhin nilang manatili sa kanilang panahon at makipaglaban para sa kalayaan dahil kahit papaano, sila ay naging mga buhanging naging sangkap sa pagbuo ng bayan at hindi naging puwing na nakapinsala sa tanan. Ang mga puwing na ito ay ang mga taong hindi na nga nakatutulong sa bayan ay nagagawa pang magsamantala sa kanilang katungkulan; mga Pilipinong nakikipagsabwatan sa mga dayuhan para sa ikapaririwara ng sambayanan; at mga Pilipinong may isipang-alipin tungkol sa sariling kalinangan, sa sariling wika, sa pagka-Pilipino.
Ngunit napakahirap ng buhay noong unang panahon. Kailangan pa nilang makipaglaban para sa kalayaan, para sa kagustuhan nilang mabuhay. Takot ang nadarama ng bawat tao noon, na maaaring sa gitna ng gabi ay putulin ng dilim ang kanilang mga hininga, takot dahil sa ang ilang miyembro ng kanilang pamilya ay naroon at nakikibaka. Ang bayan ay uhaw sa kalayaan at sa isang pamahalaang may mabuting adhikain para sa bayan. Kung ang lahat ng ito lang ang aking makikita ay hindi ko na gugustuhin pang bumalik sa nakaraan. Ang kalayaang aking tinatamasa ngayon (kung matatawag ba itong tunay na kalayaan), ay sapat nang dahilan para ako ay manatili. Tingin ko ay masyadong mahina at matatakutin ang mga tao ngayon na hindi makakaya maski isang gabing pananatili kasama ang sinaunang Pilipino.
Hindi. Hindi ko nanaising bumalik pa sa panahong iyon.
- “Baysay”
Pagtutol Ng Pilipino: Isang Hamon sa mga Mananakop
Sa unang yugto pa lamang ng pananakop ay mayroon ng isang dakilang tao na nagpamalas ng kabayanihan upang iligtas ang bayan sa tiyak na kapahamakan. Ito’y si Lakandula ng Kamaynilaan at dito sesentro ang aking artikulo tungkol sa pagtanggi ng mga Pilipino na mapasakamy ng mapagsamantalang mananakop.
Si Rajah Lakandula ay isa sa tatlong Muslim na namuno sa Kamaynilaan bago dumating sina Martin de Goiti at Juan Salcedo. Nang dumating ang nasabing mananakop ay naging mabait siya sa mga ito at tinuring pa nga niyang mga kaibigan. Dahil sa katapatan niya sa mga Kastila ay Binigyan siya ng pribelihiyo na hindi magbayad ng buwis gayundin ang susunod niyang henerasyon. Ngunit ng lumaon ay hindi ito tumupad sa usapan kaya napilitan siyang lumaban. Sinalakay niya ang mga Kastila ngunit namagitan dito si Salcedo. Kaya mula noon ay hindi na talaga siya pinagbayad ng buwis.
Ngunit ang pagsalakay na iyon ay may mas malalin pang dahilan. Isang lihim na kapisanan ang itinatag noong 1587 at tinawag itong Katipunan at si Magat Salamat ang pinuno. Ang ilan sa mga kasapi nito ay sina Agustin de Legazpi, Juan Banal, Martin Panga, Pedro Balingit, Juan Basi at Felipe Salonga. Napakalawak ng sakop ng kapangyarihan ng Katipunan na umabot pa hanggang Kuyo at Borneo. Nakipagsabwatan din sila sa mga Kristyanong Hapon na sina Dionisio Fernandez at Juan Gayo na siyang magpapasok ng sandata buhat sa Hapon. Kung magtagumpay sila na magapi ang Kastila ay hihirangin si Agustin de Legazpi bilang bagon pinuno. Mahigit isang taon na pinagplanuhan ang pagbabangon ngunit ito’y isinumbing n g kapawa Pilipino na sina Amarlanggagi at Sumarabaw.. Paskatapos ay ipinautos ni Gobernador Heneral Santiago de Vera na ipadakip sina Salamat. Siya at ang iba(Agustin de Legazpi at ang dalawang Hapones ay ipinapatay at ang iba ay ipinatapon sa malayong pook.
Samakatuwid ay isa sa mga ipinakita ng mga Pilipino na tutol sila sa pagsakop ng mga dayuhan ay ang pag-aalsa. At sa bawat pahina ng kasaysayan ng Pilipinas, makikita natin na marami pa ang tutol at marami pa ang nag-alsa laban sa mga mananakop sa iba’t ibang lugar ng bansa.
Laban ng mga Moro: Panahon ng mga Espanyol hanggang sa Kasalukuyan
Noong taong 2001 ay sumulat si Prof. Nor P. Misuari sa “Secretary General ng United Nations” na si Sec. Gen. Kofi Annan. Sa unang bahagi ay nakasaad doon na simula lamang noong ika- 4 ng Hulyo 1946 hanggang sa kasalukuyan napasailalim ang mga Bangsamoro sa Republika ng Pilipinas dahil sa pagkakataong ito ay ang mga namumuno ay kapwa nila Malay. Ngunit, sa kasamaang palad ay hindi daw naging pantay ang trato sa kanila ng mga bago nilang pinuno. Dahil sa nakita nilang di- pantay na pamumuno ay dito na nagsimula ang mga rebelyong isinagawa ng mga Moro. Marami silang mga karahasang nagawa maipadama lamang sa gobyerno ang masidhi nilang pangangailangan ng ibang pamumuno.
Sa kasalukuyan, umiinit na naman ang isyu patungkol sa paghahangad ng iba sa mga kababayan nating mga Muslim ng hiwalay na Republika sa Republika ng Piliipinas na tinatawag nilang BangsaMoro Republic. Pilit pa rin nilang isinususulong ang katuparan ng matagal na nilang hangad na hiwalay na republika.
Ang gobyerno ng Pilipinas at ang MILF ay gumawa ng “Memorandum of Agreement” para malutas na ang isyung ito. Ang MOA na ito ay lalagdaan na sa darating na Martes, ika- 19 na Hulyo. Sa kasunduang ito ay mabibigyan na ng sariling pagkakakilanlan ang mga Moro na nakatira sa mga lugar ng Autonomous Region in Muslim Mindanao (Sulu, Maguindanao, Lanao del Sur, Tawi-Tawi, Basilan and Marawi City); mga munisipalidad ng Baloi, Munai, Nunungan, Pantar, Tagoloan at Tangkal sa Lanao del Norte; at daang- daang mga barangay sa mga probinsya ng Sultan Kudarat, Lanao del Norte at North Cotabato kasama na rin ang Palawan at Sulu. Kasama na rin sa kasunduang ito ang layuning maging matahimik na ang bansang Pilipinas at mawala na ng tuluyan ang mag gulong ito.
Tunay nga na noon pa sa panahon ng pananakop ng mga Kastila hanggang sa ngayon ay nagging matibay na ang panindigan ng mga Moro ng isang malayang lipunan. Sa pagkakataong ito ay masasabi kong kahanga- kahanga sila!!! Sana nga’y kung nararapat mang bigyan sila ng sariling Republika ay makamit na nila ito.
- Aram-
